Rektal prolapsus, kalın bağırsağın son kısmı olan rektumun, anüs yoluyla dışarı doğru sarkması ya da çıkması durumudur. Bu durum, pelvik taban kaslarının ve anüs çevresindeki destek dokuların zayıflaması sonucu oluşur. Hastalık, özellikle yaşlı bireylerde ve kadınlarda sık görülmekle birlikte her yaşta ve her cinsiyette ortaya çıkabilir.
Rektal prolapsus, hem fiziksel hem de psikolojik olarak hastaların yaşam kalitesini ciddi şekilde etkiler. Tedavi edilmediğinde ilerleyici seyir gösterir, dışkı kaçırmaya ve kalıcı doku hasarına yol açabilir.
🧬 Rektal Prolapsus Neden Olur?
Rektumun yerinde tutulmasını sağlayan kaslar, bağ dokular ve sinir ağları zamanla zayıflayabilir. Bu durum aşağıdaki nedenlerle ortaya çıkabilir:
Başlıca nedenler:
- Kronik kabızlık
- Uzun süreli ıkınma
- Pelvik taban zayıflığı (doğumlar, yaşlanma)
- Geçirilmiş pelvik cerrahiler
- Sinir hasarları (omurilik hastalıkları, nörolojik bozukluklar)
- Bağ dokusu hastalıkları
- İleri yaş
- Kistik fibrozis gibi çocukluk hastalıkları
- Doğuştan anomali veya gelişim bozukluğu (özellikle çocuklarda)
🔍 Rektal Prolapsus Türleri
- Tam (Komplet) Prolapsus:
Rektumun tüm duvarı anüsten dışarı çıkar. En sık görülen formdur. - Mukozal (Kısmi) Prolapsus:
Sadece rektumun iç yüzeyindeki mukoza tabakası dışarı çıkar. Genellikle çocuklarda ve genç erişkinlerde görülür. - İnternal (İntrakolonik) Prolapsus (İntussepsiyon):
Rektum dışarı çıkmaz ama kendi içinde içe doğru katlanır. Daha sinsi seyreder ve tanı koymak zordur.
⚠️ Rektal Prolapsus Belirtileri
Belirtiler darlık derecesine ve sarkmanın boyutuna göre değişir. En sık görülen şikayetler şunlardır:
- Makattan dışarı çıkan doku (başlangıçta ıkınmayla, sonra kendiliğinden)
- Dışkı kaçırma (inkontinans)
- Tam boşalamama hissi
- Rektal kanama
- Makatta ıslaklık veya mukus akıntısı
- Kaşıntı ve tahriş
- Kabızlık veya dışkılama sırasında zorlanma
- Makatta ağırlık, basınç ya da şişkinlik hissi
Başlangıçta sadece tuvalet sırasında dışarı çıkan rektum, ilerleyen vakalarda sürekli dışarda kalabilir ve bu durum ciddi enfeksiyonlara yol açabilir.
🩺 Tanı Nasıl Konur?
Tanı, genellikle fizik muayene ile kolaylıkla konur. Ancak bazı durumlarda rektal prolapsus başka hastalıklarla (hemoroid, polip, rektosel) karıştırılabilir. Doğru teşhis için şu testler gerekebilir:
- Dijital rektal muayene
- Tuvalet sırasında video görüntüleme (defekografi)
- Pelvik MR (eşlik eden sarkmaları değerlendirmek için)
- Kolonoskopi (eşlik eden hastalıkları dışlamak için)
- Anorektal manometri (sfinkter fonksiyonunu ölçmek için)
💊 Rektal Prolapsus Tedavisi
Tedavi seçimi hastanın yaşı, genel sağlık durumu, prolapsusun tipi ve şiddetine göre belirlenir.
🟢 1. Medikal ve Konservatif Yaklaşım:
- Hafif olgularda uygulanabilir.
- Kabızlığın giderilmesi: Yüksek lifli diyet, bol su tüketimi
- Pelvik taban egzersizleri (Kegel)
- Rektal manevralar (elle itme)
- Ancak bu yöntemler yalnızca başlangıç evresinde ve hafif vakalarda etkilidir.
🔧 2. Cerrahi Tedavi:
Rektal prolapsusun kalıcı çözümü cerrahidir. Cerrahi seçenekler iki ana gruba ayrılır:
🔹 a. Abdominal Yöntemler (Karın yoluyla)
- Genç ve genel durumu iyi olan hastalarda tercih edilir.
- Laparoskopik ya da açık olarak yapılabilir.
- Rektopeksi: Rektum, karın içinden sabitlenir.
- Gerekirse barsak kısaltması (rezeksiyon) ile birlikte yapılabilir.
🔹 b. Perineal Yöntemler (Makattan yapılan)
- Yaşlı, cerrahi riski yüksek hastalarda tercih edilir.
- Delorme Prosedürü: Mukozal prolapsuslarda uygulanır.
- Altemeier Prosedürü: Tüm rektum çıkarılarak yeniden dikilir.
Her iki yöntemde de başarı oranı yüksektir. Ancak tekrarlama riski hastanın yaşına, pelvik taban durumuna ve uygulanan cerrahinin tekniğine bağlıdır.
❗ Tedavi Edilmezse Ne Olur?
- Kalıcı dışkı kaçırma
- Şiddetli kabızlık veya dışkılama zorluğu
- Rektal ülserler ve enfeksiyon
- Makatta sürekli ıslaklık ve tahriş
- Kendiliğinden kanamalar
- Dışarı çıkan rektumun boğulması (iskemi)
Rektum dışarıda uzun süre kalırsa dolaşım bozulabilir ve bu da acil cerrahi gerektirebilir.
📌 Sonuç Olarak
Rektal prolapsus, yaşla birlikte pelvik kaslardaki zayıflamanın ya da uzun süreli kabızlık gibi dışkılama alışkanlıklarının sonucunda gelişen ciddi bir sorundur. Fiziksel belirtiler kadar psikolojik etkileri de büyük olabilir. Neyse ki modern cerrahi tekniklerle tedavisi mümkündür ve başarı oranı yüksektir.